باربری دریایی چیست؟ حمل و نقل دریایی بار و کالا

باربری دریایی یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال مؤثرترین روش‌های حمل‌ونقل کالا در جهان است. از دوران باستان تا امروز، کشورها از مسیرهای آبی برای جابه‌جایی کالاهای تجاری استفاده کرده‌اند، و حدود 90 درصد از تجارت جهانی از طریق دریا انجام می‌شود. امروزه، باربری دریایی نقشی حیاتی در اقتصاد کشورها ایفا می‌کند و حلقه‌ای کلیدی میان تولیدکنندگان، بازرگانان و مصرف‌کنندگان محسوب می‌شود. در ادامه این مقاله، با مفاهیم پایه، فرآیندهای گام‌به‌گام، نقش شرکت‌های کشتیرانی خواهیم شد تا دیدی جامع نسبت به دنیای گسترده‌ی حمل‌ونقل دریایی پیدا کنیم.

آشنایی با مفاهیم و اصطلاحات اصلی در باربری دریایی

باربری دریایی به فرآیند جابه‌جایی کالا از طریق مسیرهای آبی با استفاده از کشتی‌های تجاری گفته می‌شود. این روش حمل‌ونقل به دلیل ظرفیت بالا، امنیت نسبی و هزینه پایین‌تر نسبت به روش‌های زمینی و هوایی، از محبوبیت جهانی برخوردار است.
در این شیوه، شرکت‌های حمل‌ و نقل بین المللی مانند شرکت‌های کشتیرانی مسئولیت انتقال محموله‌ها را از بندر مبدأ تا بندر مقصد برعهده دارند. کالاها معمولاً در کانتینرهای فلزی بزرگ بارگیری می‌شوند که به آن‌ها «کانتینر استاندارد» گفته می‌شود. این کانتینرها قابلیت جابه‌جایی با جرثقیل‌های مخصوص در بنادر را دارند و امکان انبارداری ایمن را نیز فراهم می‌کنند.

بنادر در این میان نقشی کلیدی دارند؛ زیرا نقطه اتصال میان شبکه حمل‌ونقل زمینی و دریایی محسوب می‌شوند. بدون وجود زیرساخت‌های بندری مناسب، عملیات بارگیری، تخلیه و ترخیص کالا با تأخیر و هزینه اضافی روبه‌رو می‌شود. به همین دلیل کشورها با توسعه بنادر پیشرفته توانسته‌اند سهم بزرگی از بازار جهانی باربری دریایی را در اختیار بگیرند.

اصطلاحات تخصصی رایج در حمل‌ونقل دریایی

درک اصطلاحات تخصصی این حوزه برای تاجران و واردکنندگان ضروری است. برخی از پرکاربردترین مفاهیم در باربری دریایی عبارت‌اند از:

• FCL (Full Container Load): یعنی یک کانتینر کامل به یک فرستنده اختصاص دارد. برای محموله‌های بزرگ و حجیم مناسب است.
• LCL (Less than Container Load): در این حالت کالاهای چند فرستنده (گزینه‌ای مقرون‌ به‌ صرفه برای ارسال محموله‌های کوچک‌تر) در یک کانتینر بارگیری می‌شوند.
• Ro-Ro (Roll-on/Roll-off): نوعی حمل‌ونقل مخصوص وسایل نقلیه است که خودروها به‌صورت مستقیم روی کشتی حرکت کرده و در مقصد از آن خارج می‌شوند.
• Bill of Lading (بارنامه دریایی): سندی رسمی است که بین شرکت کشتیرانی و صاحب کالا صادر می‌شود و نشان‌ دهنده مالکیت کالا در طول مسیر حمل است.

مراحل اصلی در حمل بار دریایی

اولین گام در فرآیند باربری دریایی، انتخاب یک شرکت کشتیرانی معتبر است. این انتخاب نقش تعیین‌کننده‌ای در هزینه، زمان و امنیت محموله دارد. شرکت‌های کشتیرانی خدمات مختلفی؛ از جمله رزرو کانتینر، صدور بارنامه، بیمه بار و پیگیری مسیر کشتی تا مقصد ارائه می‌دهند.

مرحله دوم – بارگیری، اسناد و بیمه محموله

پس از انتخاب شرکت، مرحله آماده‌ سازی بار برای حمل آغاز می‌شود. در این مرحله، کالا باید طبق استانداردهای بین‌المللی بسته‌بندی شود تا در طول مسیر آسیب نبیند. بسته‌بندی صحیح، نه‌تنها ایمنی بار را تضمین می‌کند، بلکه در زمان ترخیص گمرکی نیز از بروز خسارت یا تأخیر جلوگیری می‌کند.

اسناد مهم در حمل‌ونقل دریایی شامل موارد زیر است:

• بارنامه دریایی (Bill of Lading): مدرک مالکیت کالا در طول مسیر
• فاکتور تجاری (Commercial Invoice): نشان‌دهنده ارزش و نوع کالا
• فهرست بسته‌بندی (Packing List): جزئیات دقیق محموله
• گواهی مبدأ (Certificate of Origin): سندی که کشور تولیدکننده را مشخص می‌کند
• بیمه حمل‌ونقل دریایی (Marine Insurance): برای جبران خسارت‌های احتمالی ناشی از حوادث در مسیر

بیمه یکی از عناصر حیاتی در باربری دریایی است. حتی بهترین خطوط کشتیرانی هم نمی‌توانند خطرات طبیعی مانند طوفان یا تأخیر بندری را به‌طور کامل حذف کنند. بنابراین داشتن بیمه مناسب، به‌ویژه برای محموله‌های گران‌قیمت، امری ضروری است.

مرحله سوم – حمل بین‌المللی و ترخیص در مقصد

زمانی که بارگیری انجام شد، کانتینرها به کشتی منتقل شده و سفر دریایی آغاز می‌شود. این مرحله بسته به مسیر و نوع محموله ممکن است بین چند روز تا چند هفته طول بکشد. در طول مسیر، شرکت کشتیرانی اطلاعات مربوط به وضعیت کشتی را از طریق سیستم‌های ردیابی آنلاین در اختیار مشتری قرار می‌دهد. این اطلاعات شامل موقعیت مکانی کشتی، زمان تقریبی ورود و تأخیرهای احتمالی است. پس از رسیدن محموله به بندر مقصد، مرحله ترخیص گمرکی آغاز می‌شود. در این بخش، اسناد بار توسط نماینده صاحب کالا به گمرک ارائه و پس از بررسی صحت مدارک، مجوز خروج کالا صادر می‌شود. سپس بار به انبار مقصد یا کارخانه منتقل می‌شود.

مزایا و معایب باربری دریایی نسبت به سایر روش‌های حمل‌ونقل

باربری دریایی به‌دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فردش، از پرکاربردترین روش‌های حمل‌ و نقل کالا در جهان محسوب می‌شود. مهم‌ترین مزیت این روش، ظرفیت بسیار بالا است. کشتی‌های کانتینربر عظیم امروزی می‌توانند ده‌ها هزار کانتینر را در یک سفر جابه‌جا کنند. این حجم بالا، باعث کاهش قابل‌توجه هزینه حمل هر واحد کالا می‌شود.

مزایای کلیدی باربری دریایی شامل موارد زیر است:

• صرفه‌جویی در هزینه: هزینه حمل دریایی در مقایسه با هوایی و زمینی، مخصوصاً در مسیرهای طولانی، بسیار کمتر است.
• ایمنی بالا: برخلاف حمل‌ونقل جاده‌ای که تصادف و سرقت رایج است، مسیرهای دریایی از امنیت بیشتری برخوردارند.
• قابلیت حمل کالاهای متنوع: از مواد فله و مواد شیمیایی تا تجهیزات صنعتی و خودروها، همه قابل حمل هستند.
• دوستدار محیط زیست: بر اساس آمار سازمان IMO، میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در حمل‌ونقل دریایی کمتر از سایر روش‌های حمل‌ونقل است.
• مناسب برای تجارت بین‌المللی: اتصال بنادر اصلی جهان، امکان صادرات و واردات کالا به تمام قاره‌ها را فراهم می‌کند.

معایب باربری دریایی؛ زمان طولانی‌تر و محدودیت مسیرها

در کنار مزایای قابل‌ توجه، حمل دریایی نیز محدودیت‌هایی دارد که برای برخی از کسب‌وکارها ممکن است چالش‌برانگیز باشد.

چالش‌های اصلی این روش عبارت‌اند از:

• مدت زمان طولانی‌تر: یکی از معایب اصلی، زمان حمل زیاد است. مثلاً ارسال کالا از چین به ایران ممکن است چند هفته طول بکشد، در حالی‌ که حمل هوایی همان مسیر را در چند روز انجام می‌دهد.
• وابستگی به شرایط آب‌و‌هوا: طوفان‌های فصلی، مه یا طغیان دریا می‌تواند باعث تأخیر در حرکت کشتی‌ها شود.
• هزینه‌های بندری و دموراژ: اگر کالا در زمان مشخص از بندر تخلیه نشود، هزینه‌ای به‌نام دموراژ (Demurrage) از صاحب کالا دریافت می‌شود.
• پیچیدگی اسناد و گمرک: فرآیند ترخیص کالا در بنادر گاهی پیچیده‌تر از حمل زمینی یا حمل هوایی است.
• محدودیت جغرافیایی: تنها شهرهای بندری یا نزدیک به دریا امکان استفاده مستقیم از حمل دریایی را دارند. برای شهرهای داخلی باید از ترکیب حمل دریایی و زمینی استفاده شود.

با این وجود، بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی با دیجیتالی‌سازی فرآیندها، از جمله رهگیری آنلاین و مستندسازی هوشمند، این مشکلات را تا حد زیادی کاهش داده‌اند.

جمع‌بندی

باربری دریایی همچنان به‌عنوان ستون اصلی تجارت جهانی شناخته می‌شود؛ روشی که قرن‌هاست پایه‌گذار ارتباط بین قاره‌ها و تمدن‌ها بوده است. با وجود ظهور حمل‌ونقل هوایی و زمینی مدرن، دریا هنوز امن‌ترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین مسیر برای جابه‌جایی حجم بالای کالا است.

خدمات بارفرابری شرکت هنزا ناو دریا

شرکت هنزا ناو دریا (هانزا) با افتخار خدمات مشاوره‌ای و راهکارهای جامع در حوزه حمل و نقل دریایی، زمینی، هوایی و فریت بار ارائه می‌دهد. همچنین، در زمینه حمل بار دریایی از چین نیز آماده‌ایم تا بر اساس نیازهای شما، راهکارهای مناسبی پیشنهاد کنیم. لطفاً در نظر داشته باشید که ارائه این خدمات ممکن است بسته به عواملی نظیر وضعیت‌های عملیاتی، شرایط صنعت و سایر متغیرها نسبت به زمان درخواست سرویس متفاوت باشد. بنابراین، با توجه به نوسانات در نحوه ارائه خدمات در بازار، جهت اطمینان از دریافت سرویس مورد نظر از این مجموعه برای دریافت اطلاعات بیشتر و بررسی شرایط، لطفاً با تیم ما تماس بگیرید.